Darshanas – Sáu trường phái triết học cổ điển Ấn Độ

Từ Darshana có nghĩa là “góc nhìn” hoặc “cách nhìn nhận”.

Trong triết học Ấn Độ, có sáu trường phái cổ điển được gọi là Āstika Darshanas.

Đây là những trường phái triết học chính thống, được xác định bởi việc công nhận thẩm quyền của Vedas (Kinh Vệ Đà) — bộ sưu tập văn bản tiếng Phạn cổ xưa nhất — như một nguồn tri thức có giá trị.

Theo cách trình bày của tài liệu, các trường phái này cũng thừa nhận sự tồn tại của Atman, hay Chân ngã vĩnh cửu.

Sáu trường phái này không phải là những con đường hoàn toàn tách biệt. Chúng là những lăng kính triết học khác nhau, qua đó các nhà tư tưởng tìm hiểu bản chất của thực tại, ý thức và sự giải thoát.

Việc hiểu về sự tồn tại của các trường phái này giúp chúng ta nhận biết nguồn gốc của nhiều khái niệm thường gặp trong Yoga, chẳng hạn như ba Guna (các phẩm tính của tự nhiên), tâm trí và Chân ngã.

1. Samkhya – Triết học nhị nguyên

Samkhya là một hệ thống triết học nhị nguyên, tìm hiểu mối quan hệ giữa:

• Purusha: Ý thức thuần túy.

• Prakriti: Vật chất hay bản chất tự nhiên.

Samkhya được xem là một trong những trường phái ra đời sớm nhất và là nền tảng triết học trực tiếp của Yoga cổ điển.

2. Yoga – Con đường thực hành hướng đến giải thoát

Trường phái Yoga phát triển từ nền tảng triết học Samkhya và bổ sung những phương pháp thực hành.

Các phương pháp này bao gồm thiền định, hơi thở và sự quán chiếu sâu sắc.

Trong hệ thống triết học này, thực hành được xem là con đường hướng đến sự giải thoát.

3. Nyaya – Triết học logic và nhận thức luận

Nyaya là trường phái tập trung nghiên cứu logic và nhận thức luận.

Trường phái này tìm hiểu cách con người hình thành tri thức và làm thế nào chúng ta có thể biết được những điều mình cho là đúng.

Nói cách khác, Nyaya đặt ra câu hỏi:

“Làm thế nào chúng ta biết được những gì mình biết?”

4. Vaisheshika – Triết học về thực tại và nguyên tử

Vaisheshika là một trường phái mang tính kinh nghiệm, quan tâm đến thuyết nguyên tử và việc phân loại thực tại.

Trường phái này tìm hiểu những thành phần cơ bản cấu thành thế giới và cách chúng được phân chia thành các phạm trù khác nhau.

5. Mimamsa – Nghi lễ, bổn phận và hành động đúng đắn

Mimamsa tập trung vào các nghi lễ Vệ Đà, bổn phận và hành động đúng đắn (karma).

Trường phái này nhấn mạnh vai trò của việc thực hiện các nghĩa vụ và hành động phù hợp với những nguyên tắc được trình bày trong truyền thống Vệ Đà.

6. Vedanta – Tri thức, Chân ngã và thực tại tối hậu

Vedanta được xây dựng trên nền tảng của Upanishads và Brahma Sutras.

Đây là một trong những trường phái phát triển sâu rộng và được biết đến nhiều nhất trong sáu hệ thống triết học cổ điển Ấn Độ.

Thay vì tập trung chủ yếu vào các nghi lễ, Vedanta nhấn mạnh:

• Jnana: Tri thức và sự hiểu biết.

• Thiền định.

• Kỷ luật bản thân.

• Sự tự nhận thức và hiểu biết về chính mình.

Vedanta đồng thời tìm hiểu những khái niệm siêu hình quan trọng như:

• Atman: Chân ngã.

• Brahman: Thực tại tối hậu.

Các văn bản nền tảng có thẩm quyền của Vedanta bao gồm:

• Upanishads.

• Brahma Sutras.

• Bhagavad Gita.

Theo thời gian, Vedanta phát triển thành nhiều nhánh triết học khác nhau, từ các quan điểm nhị nguyên hữu thần đến những hệ thống nhất nguyên phi hữu thần.

Đây cũng là lý do vì sao chúng ta có thể bắt gặp những cách diễn giải Vedanta rất khác nhau trong các truyền thống Yoga.

Hiểu Darshanas để hiểu sâu hơn về Yoga

Sáu trường phái Darshanas mang đến những góc nhìn khác nhau về thực tại, ý thức, tri thức, hành động và sự giải thoát.

Việc tìm hiểu những trường phái này giúp người thực hành Yoga nhận ra rằng Yoga không chỉ liên quan đến các tư thế hay kỹ thuật thực hành, mà còn có nền tảng triết học sâu sắc.

Thông qua Darshanas, những khái niệm như Purusha, Prakriti, Atman, tâm trí và sự giải thoát trở nên rõ ràng hơn trong bối cảnh triết học Ấn Độ.